นโปเลียน โบนาปาร์ต (
ฝรั่งเศส:Napoléon Bonaparte,
อิตาลี:Napoleone de Buonaparte
นาโปเลโอเน เด บัวนาปารเต,
อังกฤษ:Napoleon Bonaparte,
15 สิงหาคม พ.ศ. 2312 -
5 พฤษภาคม พ.ศ. 2364) เป็นนายพลในช่วง
การปฏิวัติฝรั่งเศส ดำรงตำแหน่งผู้ปกครอง
ประเทศฝรั่งเศส ตั้งแต่ปลายปี
พ.ศ. 2342 (ค.ศ. 1799) และได้กลายเป็น
จักรพรรดิ ของชาวฝรั่งเศสระหว่างปี
พ.ศ. 2347 (ค.ศ. 1804) ถึง
พ.ศ. 2357 (ค.ศ. 1814) ภายใต้พระนามว่า
นโปเลียนที่ 1 ผู้ได้มีชัยและปกครองดินแดนส่วนใหญ่ของ
ทวีปยุโรป และได้แต่งตั้งให้แม่ทัพและพี่น้องของเขาขึ้นครองบัลลังก์ในราชอาณาจักรยุโรปหลายแห่งด้วยกัน เช่น
ประเทศสเปน เมือง
เนเปิลใน
ประเทศอิตาลี แคว้น
เวสต์ฟาเลนใน
ประเทศเยอรมนี ประเทศเนเธอร์แลนด์ และ
ประเทศสวีเดน เนื่องจากไม่สามารถดับไฟสงครามที่โหมกระหน่ำประเทศฝรั่งเศสมาตั้งแต่ปี
พ.ศ. 2335 (ค.ศ. 1792) ลงได้ ซ้ำยังต้องผ่านการสู้รบครั้งแล้วครั้งเล่า นโปเลียนได้เห็นจักรวรรดิของเขาล่มสลายภายในสิบปีนับตั้งแต่เขาขึ้นครองราชย์ เหลือไว้แต่เพียงผลงานทางราชการมากมายที่ชายผู้ไม่ธรรมดาคนนี้ได้สร้างไว้
ความพยายามใด ๆ ในการเขียนเรื่องราวที่มีเนื้อหาเป็นกลางเกี่ยวกับบุคคลผู้นี้นับเป็นความท้าทายอย่างหนึ่ง ตามคำกล่าวอ้างของนักประวัติศาสตร์
สตีเวน อิงลุนด์ รูปแบบ ที่เหมาะสมที่สุดในการกล่าวถึงนโปเลียน คงจะเป็น ความชื่นชมที่เจือปนด้วยความประหลาดใจ และความเห็นคัดค้านที่เจือปนด้วยความเศร้า วัยเด็กและการเข้ารับราชการทหาร เพื่อเป็นรางวัล ที่สามารถการนำกองพลปืนใหญ่ปราบกบฏฝ่ายฝักใฝ่กษัตริย์ได้ นโปเลียนได้รับการแต่งตั้ง ให้ดำรงตำแหน่งแม่ทัพแห่งกองกำลังอิตาลี เพื่อยึดอิตาลีกลับคืนมาจาก
ออสเตรีย กองกำลังของเขาขาดแคลน ทั้งยุทโธปกรณ์และเสบียงคลัง ซึ่งแม้เขาจะอดมื้อกินมื้อ และแต่งตัวซอมซ่อ แต่ก็ได้ฝึกฝนนายทหารในบังคับบัญชาด้วยความขะมักเขม้น และสามารถนำทัพเข้าปะทะกับกองกำลังของออสเตรียที่มีจำนวนมากกว่า และมียุทโธปกรณ์พร้อมกว่าได้ ในการรบหลายต่อหลายครั้ง ในสมรภูมิที่เมือง
มองเตอโนต โลดี หรือ
อาร์โกล มีนโปเลียนเป็นผู้นำทัพด้วยตนเอง การรบท่ามกลางห่ากระสุนทำให้
มุยร็อง เพื่อนและผู้ช่วยของเขาเสียชีวิต นโปเลียนเป็นนายทหารฝีมือฉกาจ ผู้ซึ่ง
อยู่ทุกหนทุกแห่งและมองเห็นทุกอย่าง ว่องไวดุจสายฟ้าแลบและโจมตีดุจสายฟ้าฟาด เขาเป็นที่เคารพนับถือของผู้ใต้บังคับบัญชา ด้วยความสามารถในการบัญชาการ ความกล้าหาญและความเลือดเย็น ในบรรดานายทหารหลายนายที่แวดล้อมเขา นโปเลียนได้มองเห็นความสามารถของนายทหารนิรนามคนหนึ่ง ชื่อ
ลานน์ ตลอดการสู้รบในช่วงเวลานั้น ภาพวาดกองบัญชาการของนโปเลียนในสมัยนั้น ได้แสดงให้เห็นว่า นโปเลียนได้ใช้ระบบสื่อสารทางไกล ระบบแรกของโลกที่เรียกว่า
โทรเลขที่คิดค้นโดย
โกลด ชาปป์ (เช่นเดียวกับกองบัญชาการรบอื่น ๆ ในสมัยนั้น) นโปเลียนได้ทำให้ออสเตรียซึ่งบัญชาการโดย
อาร์คดยุคชาร์ลส จำเป็นต้องลงนามในสนธิสัญญาที่เสียเปรียบ ที่มีชื่อว่า
สนธิสัญญากัมโป-ฟอร์มิโอ ว่าด้วยเรื่องการให้ฝรั่งเศสเข้าครอง
เบลเยียม และยืดพรมแดนไปติด
แม่น้ำไรน์ ส่วนออสเตรียได้ถือครอง
แคว้นเวเนเซีย เหตุการณ์ที่
ประเทศอิตาลีนี้เอง ที่ทำให้นโปเลียนได้ตระหนักถึงพลังอำนาจของตน รวมทั้งสถานการณ์ที่เขาเป็นต่อ เขาเป็นจ้าวแห่งสนามรบเช่นเดียวกับในทุก ๆ ที่ เมือง
มิลานเกิดสภาพคล้าย ๆ กับพระราชวังเล็ก ๆ รายล้อมนายพลนโปเลียน ถึงแม้ว่าเขาจะเป็นผู้กุมชะตาชีวิตของบรรดาเศรษฐีชาวอิตาลีเอาไว้ และได้เปรียบคู่ต่อสู้อยู่มาก แต่เขาก็ยังห่างไกล กับคณะกรรมาธิการรัฐ ที่มีอำนาจบริหารจัดการประเทศ ในปี
พ.ศ. 2340 (ค.ศ. 1797) ด้วยแผนการของนายพล
โอเฌโร นโปเลียนได้จัดการทางการเมืองบางอย่างที่ทำให้เหล่าเชื้อพระวงศ์ที่ยังคงมีอำนาจในกรุงปารีสแตกฉานซ่านเซ็น และสามารถรักษาสาธารณรัฐของพวก
ฌาโกแบงเอาไว้ได้
ปฏิบัติการในอิตาลี ในปี
พ.ศ. 2341 (ค.ศ. 1798) สมัชชาการปฏิวัติแห่งชาติฝรั่งเศส ได้กังวลต่อกระแสความนิยมที่ประชาชนมีต่อนโปเลียนที่เพิ่มสูงขึ้น จึงได้บัญชาการให้เขานำทัพบุก
อียิปต์ โดยอ้างว่าฝรั่งเศสต้องการเข้าครองครองดินแดนตะวันออกใกล้ และตะวันออกกลางเพื่อตัดเส้นทางลำเลียงของอังกฤษไปยัง
อินเดีย เนื่องด้วยนโปเลียนชื่นชม
ยุคแสงสว่างอยู่แล้ว เขาจึงได้ตัดสินใจนำคณะนักวิทยาศาสตร์หลากหลายสาขาร่วมทัพไปกับเขาด้วย และจัดตั้ง
สถาบันอียิปต์ศึกษาขึ้น หนึ่งในเจ้าหน้าที่หนุ่มผู้ชาญฉลาดที่ร่วมเดินทางไปกับเขา ชื่อ
ปิแอร์-ฟร็องซัวส์-ซาวิเย บูชาร์ด ได้ค้นพบ
ศิลาจารึกแห่งโรเซตตา ที่ทำให้นักอียิปตวิทยา
ฌอง-ฟร็องซัวส์ ช็องโปฺลลิยอง สามารถถอดรหัส
อักษรไฮโรกลิฟฟิก ได้ในเวลาต่อมา
หลังจากที่มีชัยในการรบที่
มองต์ ตาบอร์ (ฝรั่งเศสต้องการยึดเมืองในอียิปต์คืนจึงรบกับตุรกีที่มีอังกฤษหนุนหลัง) เมื่อวันที่
16 เมษายน พ.ศ. 2342 (ค.ศ. 1799) การเดินทัพต่อไปยัง
ซีเรียของนโปเลียนต้องชะงักเนื่องจากการระบาดของ
กาฬโรค อันเป็นเหตุให้มีประชาชนล้มตายเป็นจำนวนมาก นโปเลียนได้เข้าจัดการช่วยเหลือผู้ติดเชื้อกาฬโรคที่เมือง
จาฟฟาเท่าที่สามารถทำได้
เมื่อวันที่
21 กรกฎาคม พ.ศ. 2341 (ค.ศ. 1798) นโปเลียนมีชัยต่อกองกำลัง
มาเมอลุก (ทาสรับใช้กาหลิบของ
จักรวรรดิออตโตมัน) ในการรบที่
พีระมิด ในสงครามเอ็มบาเบห์ ทำให้ชื่อของเขาขจรขจายไปไกล แต่การพ่ายแพ้ของเขากลับไม่เป็นที่กล่าวถึง เมื่อวันที่
1 สิงหาคม และ
2 สิงหาคม พ.ศ. 2341 (ค.ศ. 1798) ทัพเรือของฝรั่งเศสที่นำนโปเลียนถูกกองเรือของ
โฮราชิโอ เนลสัน (ของอังกฤษ) ทำลายเกือบย่อยยับในการรบที่
อ่าวอาบูกีร์ สถานการณ์ระหว่างนโปเลียนกับสมัชชาแห่งชาติดีขึ้น ทำให้เขาสละตำแหน่งผู้บัญชาการกองทัพอียิปต์ให้กับ
ฌอง-บัพติส เกลฺแบร์ และเดินทางกลับฝรั่งเศส ตลอดเส้นทางกลับกรุงปารีส นโปเลียนได้รับเสียงโห่ร้องชื่นชมจากประชาชนในฐานะวีรบุรุษ ส่วน
ฌอง-บัพติส เกลฺแบร์ ต้องพ่ายการรบเมื่อวันที่
31 สิงหาคม พ.ศ. 2344 (ค.ศ. 1801) หลังจากเสียนายทหารไปกว่า 13,500 นาย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเหยื่อของโรคระบาด
ปฏิบัติการในอียิปต์ เมื่อนายพลนโปเลียนเดินทางกลับมาถึงกรุงปารีส เขาได้เข้าพบปะสนทนากับ
ตัลเลย์ร็อง ผู้ดำรงตำแหน่ง
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ นักการเมืองผู้มีประสบการณ์ และผู้รู้เกมการเมืองเป็นอย่างดี เขาได้ช่วยเตรียมการก่อรัฐประหาร โค่นล้ม
ระบอบปกครองโดยคณะมนตรี ที่กำลังอ่อนแอและประชาชนเกลียดชัง โดยการโน้มน้าวผู้แทนราษฎรเลือกรัฐบาลใหม่ บีบให้หัวหน้าคณะรัฐบาลเดิมลาออก แล้วเลือกหัวหน้ารัฐบาลใหม่เข้ามาแทน ประกอบด้วยบุคคลสามคนที่ปราศจากมลทิน อันได้แก่
เอ็มมานูเอล โฌเเซฟ ซีแยส์ โรเฌ่ร์ ดือโกส์ (สมาชิก
คณะมนตรีแห่งการปฏิวัติสองในจำนวนทั้งหมดห้าคน) และนโปเลียน ผู้ซึ่งได้รับความไว้วางใจ ให้มาเป็นส่วนหนึ่งของแผนการ นับตั้งแต่เขายอมไปออกรบที่
อียิปต์ และกลับมาในฐานะวีรบุรุษ วัตถุประสงค์ของการก่อรัฐประหารครั้งนี้ก็เพื่อสร้างความมั่นใจให้ฝ่ายปฏิรูปหัวก้าวหน้า (ที่ต้องการรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง ซึ่งตรงข้ามกับพวกจาโคบังที่ยึดติดกับระบอบกษัตริย์) ว่าจะยังรักษาความมั่งคั่งไว้ได้ต่อไป และนโปเลียนที่เชื่อในระบอบสาธารณรัฐยอมก็เสี่ยงกับแผนการดังกล่าว เพราะมีกระแสจะนำ
พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 มาขึ้นครองราชย์และฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ ซึ่งหมายความว่าการปฏิวัติฝรั่งเศสที่ผ่านมานั้นไร้ผล
หลังจากที่ฝ่ายปฏิรูปหัวก้าวหน้าสามารถโน้มน้าวให้
วุฒิสภาเห็นชอบกับการล้มล้าง
ระบอบปกครองโดยคณะมนตรีได้แล้ว แผนการของการก่อรัฐประหารเมื่อวันที่
18 เดือนบรูแมร์ พ.ศ. 2342 (ค.ศ. 1799) (ตาม
ระบบปฏิทินของสาธารณรัฐฝรั่งเศส) ประกอบด้วยขั้นตอนดังต่อไปนี้ นโปเลียนจะดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุด เพื่อรักษาความสงบในกรุงปารีสและใน
รัฐสภา จากนั้นจึงจัดการโยกย้ายที่ทำการ
รัฐสภาไปยังเมือง
แซงต์-กลูด เพื่อไม่ให้เกิดการจลาจลในกรุงปารีสขณะก่อรัฐประหาร และสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ โดยอ้างเหตุผลว่าลัทธิ
ฌาโกแบงกำลังเสี่ยงต่อภัยคุกคามถึงขั้นถูกล้มล้างได้ ซึ่งในความเป็นจริงก็เป็นเช่นนั้น นับตั้งแต่ปี
ค.ศ. 1789เป็นต้นมา รัฐสภาก็ถูกประชาชนชาวปารีสคุกคามมาโดยตลอด
เหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นในวันที่
19 เดือนบรูแมร์ ที่เมือง
แซงต์-กลูด ฝ่ายปฏิรูปหัวก้าวหน้าได้เตรียมการเกลี้ยกล่อมให้
คณะมนตรีแห่งการปฏิวัติห้าคน ยกขบวนลาออกจากรัฐสภาแห่งชาติ รวมทั้งให้
สภานิติบัญญัติแห่งชาติห้าร้อยคนเลือกรัฐบาลใหม่ แต่แผนการดำเนินไปอย่างล่าช้าเนื่องจากแนวคิดนี้ไม่ได้รับฉันทามติจากทุกฝ่าย โดยเฉพาะพวก
ฌาโกแบงสองคนไม่ยอมลาออก นโปเลียนเฝ้ารอและตัดสินใจเข้าแทรกแซงในที่สุด
เขาได้นำกำลังทหารเข้าไปในห้องประชุมสมาชิก
สภานิติบัญญัติแห่งชาติห้าร้อยคน ที่กำลังถกเถียงกันอย่างเผ็ดร้อน และได้พยายามพูดโน้มน้าวให้สภาดังกล่าวยอมรับการโค่นล้มระบอบปกครองโดยมุขมนตรี แต่ไม่มีผู้แทนคนใดยอมรับฟัง การเข้าแทรกแซงดังกล่าวทำให้นโปเลียนถูกบังคับให้ลาออกจากรัฐสภาแห่งชาติ แต่สถานการณ์กลับตาลปัดเมื่อมีผู้พยายามลอบแทงนโปเลียนในห้องประชุมสภา ฝ่ายได้เปรียบกลายเป็นฝ่ายนโปเลียนและ
ลือเซียง โบนาปาร์ต น้องชายของนโปเลียนผู้ซึ่งเป็นผู้กุมบังเหียนของสภานิติบัญญัติแห่งชาติห้าร้อยคนเอาไว้ ลูเซียนต้องการช่วยนโปเลียนจากสถานการณ์คับขัน จึงจัดการให้มีผู้ลอบแทงนโปเลียนเพื่อหาความชอบธรรมให้กองทัพเข้าแทรกแซง ภาพของผู้แทนที่โผล่มาจากทางหน้าต่างเพื่อลอบแทงนโปเลียนแพร่กระจายไปทั่ว นโปเลียนเป็นผู้ได้เปรียบในสถานการณ์นี้อย่างมาก เขาอ้างว่าถูกสมาชิกรัฐสภาใส่ร้ายว่าจะก่อรัฐประหารและเกือบจะถูกลอบสังหาร ทำให้เขาสามารถนำกองทัพเข้าบุกรัฐสภาที่เมืองแซงต์-กลูด และก่อรัฐประหารได้สำเร็จในที่สุด
แม้จะก่อรัฐประหารสำเร็จ แต่นโปเลียนก็ยังยึดติดกับรูปแบบการปกครองโดยกระบวนการทางกฎหมายอยู่ ในคืนวันที่
19 เดือนบรูแมร์ หลังก่อรัฐประหารสำเร็จ คณะผู้แทนยังคงอยู่ที่
แซงต์-กลูดเพื่อลงมติเสนอรายชื่อคณะกรรมาธิการสองชุดในการเตรียมร่างรัฐธรรมนูญใหม่ แสดงให้เห็นได้ว่า นโปเลียนต้องการผลักดันให้มีระบอบการปกครอง ที่กิจการต่าง ๆ ของรัฐผ่านการลงมติจากคณะผู้แทนราษฎร
วันที่
20 เดือนบรูแมร์ กงสุลสามคนได้รับการแต่งตั้งให้บริหารประเทศ ได้แก่ นโปเลียน,
เอ็มมานูเอล โฌแซฟ ซีแยส์ และ
โรเฌ่ร์ ดือโกส์ นับเป็นจุดเริ่มต้นระบบการปกครองโดย
คณะกงสุล นโปเลียนได้ประกาศว่า
"ประชาชนทั้งหลาย...การปฏิวัติยังคงยึดมั่นบนหลักการเดียวกันกับเมื่อมันได้เริ่มต้นขึ้น นั่นคือ การปฏิวัติสิ้นสุดลงแล้ว"'''Citoyen,la Revolution est fixee aux principe qui l'avait commencee elle est finie! ระบอบกงสุลได้ถูกจัดตั้งขึ้น เป็นระบอบการปกครองที่อำนาจเบ็ดเสร็จอยู่ในมือกงสุลสามคน ซึ่งอันที่จริงแล้ว มีเพียงกงสุลคนแรกเท่านั้นที่กุมอำนาจไว้อย่างแท้จริง ฝรั่งเศสเตรียมเข้าสู่ยุคใหม่ที่ประชาชนในชาติจะต้องฝากชะตาไว้ในมือของจักรพรรดิ ก่อรัฐประหาร นโปเลียนได้เริ่มการปฏิรูปนับตั้งแต่ระยะเริ่มแรกของการปกครองใน
ระบอบกงสุล ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการศึกษา กระบวนการยุติธรรม การคลัง และระบบราชการ ประมวลกฎหมายแพ่งที่
ฌอง-ฌากส์ เรฌีส์ เดอ กองบาเซเเรส์เป็นผู้เรียบเรียงขึ้นนั้น เป็นที่รู้จักในนามของ
กฎหมายนโปเลียน แห่งปี
พ.ศ. 2347 (ค.ศ. 1804) และยังมีผลบังคับใช้ในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกในปัจจุบัน อย่างไรก็ดี กฎหมายแพ่งดังกล่าวนั้นมีรากฐานมาจาก กฎหมายในหมวดต่าง ๆ รวมถึงขนบธรรมเนียมหลากหลายจากระบอบปกครองในสมัยโบราณ ซึ่งนโปเลียนได้รวบรวมขึ้นใหม่
ผลงานทางราชการของนโปเลียนมีต่อเนื่องมาจนกระทั่งถึงปี
พ.ศ. 2357 (ค.ศ. 1814) เขาได้จัดตั้งโรงเรียนมัธยม ธนาคารแห่งชาติฝรั่งเศส ระบบเงิน
ฟรังก์แฌร์มินาล ที่ว่าการอำเภอ สภาที่ปรึกษาของรัฐ ริเริ่มการรังวัดพื้นที่ทั่วอาณาจักรฝรั่งเศส และจัดตั้งสมาคมเครื่องราชอิสริยาภรณ์แห่งชาติ (L'ordre national de la Légion d'honneur)
ในปี
พ.ศ. 2343 (ค.ศ. 1800) นโปเลียนได้นำทัพบุกออสเตรียและยึดครองได้สำเร็จ ทำให้ออสเตรียที่พ่ายต่อทัพของนโปเลียนที่สมรภูมิเมือง
มาเร็งโก และต่อทัพของ
ฌอง วิคตอร์ มารี โมโรที่เมือง
โฮเฮนลินเดอร์ ต้องยอมลงนามใน
สนธิสัญญาลูเนวิลล์ ในวันที่
9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2344 (ค.ศ. 1801) ซึ่งทำให้อังกฤษยอมลงนามใน
สนธิสัญญาสงบศึกอาเมียงในเดือนมีนาคม
พ.ศ. 2344 ในกาลต่อมา ถ้าหากแม้อำนาจของนโปเลียนถูกสั่นคลอนภายหลังก่อรัฐประหาร ชัยชนะในสมรภูมิที่เมือง
มาเร็งโกก็ทำให้สถานการณ์ของนโปเลียนแข็งแกร่งขึ้นเป็นอันมาก
เขาได้ส่งทหาร 70,000 นายไปยังเมือง
เเซงต์-โดมังก์ (ชื่อของ
เฮติที่อยู่ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสในสมัยนั้น) ภายใต้การบังคับบัญชาของ
นายพลชาร์ลส เลอแคลฺ เพื่อฟื้นฟูอำนาจของฝรั่งเศส หลังจากประสบความสำเร็จมาพอสมควร โดยเฉพาะจากการจับ
ตูเเซงต์ ลูแวร์ตูร์ (ผู้ซึ่งเสียชีวิตที่
ฟอร์ เดอ จัวย์ ที่อำเภอ
ดูบส์ วันที่
7 เมษายน พ.ศ. 2346) กองทัพของเขาก็ถูกทำลายโดยการระบาดของ
ไข้เหลือง เมื่อเห็นดังนี้ นโปเลียนจึงยอมขาย
มลรัฐลุยเซียนา ให้กับ
สหรัฐอเมริกา ดินแดนขนาดใหญ่ทางตอนเหนือของ
ทวีปอเมริกาเหนือ เมื่อวันที่
24 ธันวาคม พ.ศ. 2343 (ค.ศ. 1800) (
วันคริสตมาสอีฟ) ได้มีการลอบวางระเบิดนโปเลียนที่ถนนซังต์-นิเคส ในกรุงปารีส ขณะที่ขบวนรถม้าของเขากำลังมุ่งหน้าไปโรง
โอเปร่า รถม้าของกงสุลใหญ่ได้ควบผ่านพ้นจุดเกิดเหตุไปอย่างรวดเร็ว ระเบิดเกิดปะทุขึ้นช้ากว่าที่คาดทำให้กระจกรถม้าแตกกระจายเท่านั้น แต่สถานที่เกิดเหตุที่กลายเป็นซากปรักหักพังเต็มไปด้วยความโกลาหล มีผู้เสียชีวิตกว่าสิบคน
โฌเเซฟ ฟูเช ซึ่งดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีมหาดไทในสมัยนั้น ได้พิสูจน์ว่าอาชญากรรมดังกล่าวเป็นฝีมือกลุ่มฝักใฝ่กษัตริย์ ในขณะที่นโปเลียนเชื่อว่าเป็นฝีมือของพวก
ฌาโกเเบง การประหาร
ดยุคแห่งอิงไฮน์เป็นหนึ่งในผลพวงตามมา
ในปี
พ.ศ. 2345 (ค.ศ. 1802) นโปเลียนได้รื้อฟื้น
ระบบทาสในดินแดนอาณานิคมขึ้นอีกตามคำขอของภริยา อันได้แก่นาง
โฌเซฟีน เดอ โบอาร์เเนส์ (ชาว
เบเก จากหมู่เกาะ
มาร์ตีนีก) การฟื้นฟูดังกล่าวทำให้ระบบเศรษฐกิจที่ล้มเหลวของอาณานิคมโพ้นทะเลทางตะวันออกของ
มหาสมุทรอินเดียกระเตื้องขึ้น ต้องรอถึงปี
พ.ศ. 2391 (ค.ศ. 1848) กว่าความพยายามใน
การเลิกทาสอย่างเด็ดขาดจะประสบความสำเร็จ
หลังจากที่นโปเลียนได้ขยายอิทธิพลไปถึง
สวิส ที่ได้จัดตั้งสถาบันกระจายอำนาจในปัจจุบัน และไปยัง
เยอรมนี กรณีพิพาทของ
มอลตาก็เป็นข้ออ้างให้อังกฤษประกาศสงครามกับ
ฝรั่งเศสอีกครั้งในปี
พ.ศ. 2346 (ค.ศ. 1803) รวมทั้งหนุนหลังฝ่ายฝักใฝ่ระบอบกษัตริย์ที่ต่อต้านนโปเลียน นโปเลียนได้ตอบโต้ด้วยแนวคิดในการบุกอังกฤษ และเพื่อข่มขวัญฝ่ายฝักใฝ่กษัตริย์ที่อาจจะกำลังลอบวางแผนโค่นล้มเขาอยู่ กงสุลใหญ่ได้สั่งประหาร
ดยุคแห่งอิงไฮน์ เจ้าชายแห่งราชวงศ์
บูร์บอง การประหารเกิดขึ้นที่เมือง
เเวงเเซนน์ชานกรุงปารีส ภายหลังการไต่สวนที่ถูกจัดฉากให้ดูเป็นไปตามกระบวนการ (ซึ่งก็พบว่าเจ้าชายไม่มีความผิด) มีเพียงอังกฤษเท่านั้นที่ทักท้วง ส่วน
รัสเซียและออสเตรียนั้น สงวนท่าทีไม่ยอมทัดทาน ทำให้เกิดเสียงเล่าลือเกี่ยวกับนโปเลียนว่าเป็น
โรเเบสปิแยร์บนหลังม้า (โรแบสปิแยร์เป็นอดีตนักการเมืองฝรั่งเศสผู้โหดเหี้ยม) (ที่เกาะ
เเซงต์-เตเเลน นโปเลียนยอมรับความผิดนี้ แม้ว่า
ตัลเลย์รองจะมีส่วนพัวพันด้วยก็ตาม) หลังจากได้ก่อความผิดนี้ต่อสาธารณรัฐ และเพื่อไม่ให้กงสุลใหญ่ขึ้นชื่อว่าก่อคดีสังหารบุคคลในราชวงศ์ซ้ำซ้อน นโปเลียนจึงได้สถาปนาตนเองขึ้นเป็นจักรพรรดิเมื่อวันที่
2 ธันวาคม พ.ศ. 2347 (ค.ศ. 1804)
ถ้าจะว่ากันไปแล้ว จักรวรรดิฝรั่งเศสเกิดขึ้นจากคำขอของวุฒิสภา นักประวัติศาสตร์
สตีเฟน อิงลุนด์เชื่อในแนวความคิดที่ว่า การสถาปนาตนขึ้นเป็นจักรพรรดิของนโปเลียนนั้นเป็นไปเพื่อปกป้องสาธารณรัฐ หากนโปเลียนถูกโค่น กลุ่มคนต่าง ๆ จะล่มสลายไปกับเขาด้วย จักรพรรดิได้กลายมาเป็นสถาบัน ตอกย้ำความยั่งยืนของความเชื่อในการปกครองระบอบสาธารณรัฐ หากนโปเลียนตาย นั่นคือการสูญเสียผู้สืบทอดตำแหน่งที่มีหน้าที่ปกป้องประเทศจากความโกลาหล และนั่นหมายถึงความสูญเสียของสิ่งที่ได้มาจากการปฏิวัติฝรั่งเศส (
ความเสมอภาค อิสรภาพ และ
ความยุติธรรม) การที่เงินเหรียญของทางการฝรั่งเศสจารึกคำว่า
จักรพรรดินโปเลียน - สาธารณรัฐฝรั่งเศส นั้น มิใช่คำพูดเสียดสีแต่อย่างใด
การปกครองของสาธารณรัฐฝรั่งเศส ได้กลายมาเป็นระบอบ
จักรวรรดินิยม ในภายหลังเท่านั้น เพื่อปกป้องสิ่งที่ได้มาจากการปฏิวัติฝรั่งเศส
พิธีขึ้นครองราชย์ของนโปเลียนมีขึ้น
ภายใต้พระเนตรของสมเด็จพระสันตะปาปา ที่ไม่ได้รับเกียรติให้สวมมงกุฎให้นโปเลียน แต่ถูกลดบทบาทให้แค่มาร่วมอวยพรผู้นำฝรั่งเศสเท่านั้น แต่ก็นับเป็นโอกาสดีในการกระชับความสัมพันธ์ระหว่างฝรั่งเศสกับ
วาติกัน การลงนามของกงสุลใหญ่ในปี
พ.ศ. 2344 (ค.ศ. 1801) นั้น มีเนื้อหายอมรับว่า
คริสต์ศาสนานิกายโรมันคาทอลิก เป็นศาสนาของ
ชาวฝรั่งเศสส่วนใหญ่ แต่ไม่ใช่ศาสนาประจำชาติ นับแต่นั้นเป็นต้นมา นักบวชจะต้องอยู่ในความควบคุมของรัฐ ในการฟื้นฟู
นิกายโรมันคาธอลิก ทำให้เกิดความกังขาว่า เป็นไปได้หรือที่จะเกิดการฟื้นฟูนิกายโรมันคาทอลิก ภายในระยะเวลาไม่ถึงสิบปีหลังจากที่หลวงยึดทรัพย์สินของโบสถ์? นโปเลียนสงวนท่าทีต่อหน้าสมเด็จพระสันตะปาปา เขาออกไปต้อนรับพระสันตะปาปาที่
ป่าฟองเเตนโบล โดยขี่ม้าไปและสวมชุดล่าสัตว์ ทำให้ฉากการพบปะดังกล่าวมีลักษณะเหมือนการพบกันโดยบังเอิญ และเช่นเดียวกัน ในปี
พ.ศ. 2347 จักรพรรดิมิได้เป็นผู้เดินทางไปประกอบพิธีขึ้นครองราชย์ที่
กรุงโรม ตามที่จักรพรรดิเยอรมันเคยกระทำ แต่เป็นพระสันตะปาปาที่ถูกเชิญมายังกรุงปารีส ราวกับว่าเป็นนักบวชที่เดินทางมาแสวงบุญ
เราจะเห็นได้ว่า การที่นโปเลียนเข้าหาศาสนจักรนั้น เป็นไปเพื่อผลประโยชน์เฉพาะอย่าง (สร้างสัมพันธ์ระหว่างคาธอลิกกับฝรั่งเศส และทำให้จักรพรรดิมีฐานะเทียบเท่ากับกษัตริย์อย่างถูกต้อง) และเมื่อพระสันตะปาปามีท่าทีกระด้างกระเดื่องต่อคำสั่งของนโปเลียน เขาก็ไม่รอช้าที่จะขังพระสันตะปาปาไว้ใน
พระราชวังฟองเเตนโบล จากกงสุลกลายเป็นจักรพรรดิ ในปี
พ.ศ. 2347 (ค.ศ. 1804) ยังไม่ถึงเวลาแห่งการออกรบครั้งใหญ่เพื่อยึดครองดินแดน และนโปเลียนซึ่งยึดติดกับแนวความคิดว่า สันติภาพอย่างถาวรจะมีได้ ต่อเมื่อปราบ
สหราชอาณาจักรลงได้เท่านั้น ได้ร่วมกับ
พลเรือเอกลาตุชเชอ-เตรวิลล์ (ผู้ซึ่งเสียชีวิตก่อนจะกระทำการสำเร็จ) วางแผนบุกอังกฤษ ซึ่งเป็นแผนที่ล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง จากการรบที่
สมรภูมิทราฟัลการ์ กองเรือ
ฝรั่งเศส-
สเปนที่บัญชาการโดย
พลเรือเอกวิลล์เนิฟถูก
พลเรือเอกเนลสันของอังกฤษตีจนแตกพ่าย ทำให้
สหราชอาณาจักร กลายเป็นมหาอำนาจทางทะเล นับแต่นั้นจวบจนในอีกหนึ่งศตวรรษต่อมา
ในปีเดียวกันนั้นเอง (
พ.ศ. 2348) ได้มีการจัดตั้ง
กลุ่มแนวร่วมที่สามในยุโรปขึ้นเพื่อต่อต้านนโปเลียน ทำให้จักรพรรดิผู้ซึ่งกำลังบัญชาการ จากเมือง
บูลอญใน
ฝรั่งเศส เพื่อเตรียมการบุกบริเตนใหญ่ ต้องเผชิญกับสงคราม ซึ่งเกิดขึ้นในอีกฟากหนึ่งของทวีปยุโรปอย่างกะทันหัน นโปเลียนได้สั่งให้ตั้งรับโดยทันที โดยบังคับให้นำทัพใหญ่ออกเดินเท้า และสัญญาว่าจะนำชัยชนะ ต่อพวกออสเตรียและรัสเซียมาให้จาก
สมรภูมิเอาชแตร์ลิทซ์ ที่ได้ชื่อว่าเป็น
"สงครามสามจักรพรรดิ" ในปี
พ.ศ. 2349 (ค.ศ. 1806)
ปรัสเซียได้ก่อเหตุพิพาทครั้งใหม่ ซึ่งเป็นแผนการที่นโปเลียนยังชื่นชม ในความรวดเร็วของการนำแนวคิดเรื่อง
"จิตวิญญาณแห่งโลก"ของ
เฮเกลมาใช้ แต่นโปเลียนก็สามารถกวาดล้างกองทัพ
ปรัสเซีย ที่การรบใน
สมรภูมิอิเอนาได้ในที่สุด (ซึ่งได้ความยินดีเป็นสองเท่าจากชัยชนะของ
ดาวูต์ ที่เมือง
โอเออสเต็ดท์ในช่วงเวลาเดียวกัน) แต่นโปเลียนยังไม่หยุดแค่นั้น ในปีถัดมาเขาได้เดินทัพข้าม
โปแลนด์และสิ้นสุดลงด้วยการลงนามในสนธิสํญญาเมือง
ทิลสิทในเดือนกรกฎาคม
พ.ศ. 2350 (ค.ศ. 1807) กับ
พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ที่หนึ่ง ซาร์แห่งรัสเซีย อันเป็นสนธิสัญญาว่าด้วยการแบ่งดินแดนยุโรปกันระหว่างฝรั่งเศสและรัสเซีย สองมหาอำนาจในขณะนั้น เพื่อเป็นการข่มขวัญศัตรู (ฝรั่งเศสครองยุโรปตะวันตก และรัสเซียครองยุโรปตะวันออก โดยมีโปแลนด์อยู่ตรงกลาง)
นโปเลียนผู้ซึ่งได้รับการศึกษาจากโรงเรียนและครูบาอาจารย์ในระบอบเก่า ต่อมาได้ดำรงตำแหน่งนายทหารในกองทัพหลวง ได้ทำลายกฎเกณฑ์ดั้งเดิมทางการทหารอย่างสิ้นเชิง ด้วยการไม่ริเริ่มสงครามที่กินเวลานานกว่าหนึ่งศตวรรษในการรบด้วยพลทหาร 30 ถึง 50,000 นาย แต่มองหาการรบที่สามารถเผด็จศึกได้อย่างเด็ดขาด ใช้ทหารกว่า 100,000 นายหากจำเป็น นั่นคือนโปเลียนไม่ต้องการจะเป็นผู้นำในสมรภูมิเท่านั้น แต่ต้องการจะบดขยี้ศัตรูอีกด้วย
ในปี
พ.ศ. 2351 (ค.ศ. 1808) นโปเลียนได้สร้างระบบศักดินาของจักรวรรดิฝรั่งเศสให้แก่กลุ่มชนชั้นสูงที่แวดล้อมเขา ไม่นานต่อมา บรรดานายพันและนายพลของนโปเลียนต่างได้รับฐานันดรเป็นท่านเค้าท์แห่งจักรวรรดิ เจ้าชายแห่ง
เนอชาเเตล ดยุคแห่ง
โอเออสเต็ดท์ ดยุคแห่ง
มองต์เบลโล ดยุคแห่ง
ดันต์ซิก ดยุคแห่ง
เอลชิงเกน กษัตริย์แห่ง
เนเปิล ฯลฯ
จากกรุง
อัมสเตอร์ดัมจากถึงกรุงโรม จักรวรรดิของนโปเลียนมีประชากรรวมทั้งสิ้นกว่า 70 ล้านคน โดยมีเพียง 30 ล้านคนเท่านั้นที่เป็นชาวฝรั่งเศส
จักรวรรดิเรืองอำนาจ เนื่องด้วยแนวคิดของอังกฤษที่จะกีดกันเรือสินค้าฝรั่งเศส นโปเลียนเลยพยายามจะบังคับให้เกิด
การกีดกันภาคพื้นทวีป โดยมีวัตถุประสงค์จะหยุดยั้งกิจกรรมทางการพาณิชย์ของอุตสาหกรรมอังกฤษ โปรตุเกส อันเป็นประเทศพันธมิตรของอังกฤษมาเป็นเวลาช้านาน ปฏิเสธที่จะลงนามในสนธิสัญญานี้ นโปเลียนจึงขอความช่วยเหลือจากสเปนในการบุกโปรตุเกส ในที่สุดเขาก็ได้รุกรานประเทศสเปน และตั้ง
โฌเเซฟ โบนาปาร์ต น้องชายขึ้นเป็นกษัตริย์ปกครองที่นั่น และ
โปรตุเกสก็ถูกนโปเลียนรุกรานเช่นกันในปี
พ.ศ. 2350 (ค.ศ. 1807) ประชากรส่วนหนึ่งของ
สเปนที่คลั่งใคล้ในกลุ่มนักบวชได้ลุกฮือขึ้นต่อต้านชาว
ฝรั่งเศส ในไม่ช้า กองพลทหารราบฝีมือเยี่ยมของอังกฤษ บัญชาการโดยว่าที่
ดยุคแห่งเวลลิงตัน(อาร์เธอร์ เวลสลีย์)ก็ได้เคลื่อนทัพสู่
สเปน โดยผ่าน
ประเทศโปรตุเกสในปี
พ.ศ. 2351 (ค.ศ. 1808) และด้วยความช่วยเหลือของกลุ่มผู้รักชาติชาว
สเปน ก็ได้ผลักดันกองทัพ
ฝรั่งเศสออกจาก
คาบสมุทรอีเบเรีย ในขณะที่กองทหารที่ฝีมือดีที่สุดของ
ฝรั่งเศสดำเนินภารกิจอยู่ใน
สเปน ออสเตรียก็ได้บุก
ฝรั่งเศสอีกครั้งจากแถบเยอรมนี และถูกปราบลงอย่างราบคาบใน
สมรภูมิที่เมืองวากร็อง จอมพล
ลานส์ เพื่อนและผู้ร่วมรบเคียงบ่าเคียงไหล่ของจักรพรรดินโปเลียนได้ถึงแก่กรรมที่เมือง
เอสลิง หลังจากที่
พระเจ้าซาร์ อเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งรัสเซีย ได้รับการหนุนหลังจากชนชั้นสูงในรัสเซียที่เข้าข้างฝ่ายอังกฤษ ก็ได้ปฏิเสธที่จะร่วมมือกับนโปเลียนในการโจมตี
สหราชอาณาจักร นโปเลียนซึ่งเชื่อว่าไม่มีทางหลีกเลี่ยงสงครามกับอังกฤษได้ ได้กรีฑาทัพบุกรัสเซียในปี
พ.ศ. 2355 (ค.ศ. 1812) ทัพใหญ่ของนโปเลียนประกอบด้วยกองทัพพันธมิตร
อิตาลี เยอรมนี และออสเตรียมีขนาดมหึมา มีทหารกว่า 600,000 นายที่ร่วมเดินทัพข้าม
แม่น้ำนีเมน พวกรัสเซียที่บัญชาการโดย
มิคาอิล อิลลาริโอโนวิทช์ โกเลนิทเชฟ-คูตูโซฟ ได้ใช้ยุทธวิธี
แผ่นดินเดือด โดยถอยร่นให้ทัพ
ฝรั่งเศสตามเข้ามาให้รัสเซีย การรบที่
สมรภูมิเมืองมอสโกวาเมื่อวันที่
12 กันยายน ไม่มีผู้ใดแพ้ชนะ แม้ว่าพวกรัสเซียจะเป็นฝ่ายทิ้งชัยภูมิ แต่ทั้งสองฝ่ายก็เสียทหารไปในจำนวนเท่า ๆ กัน
วันรุ่งขึ้นหลังจากกองทัพฝรั่งเศสเคลื่อนทัพเข้ากรุง
มอสโก ก็พบว่ามอสโกกลายเป็นเมืองร้าง เมื่อฝรั่งเศสตายใจ พวกรัสเซียได้จุดไฟเผากรุง
มอสโกในทันที ทำให้นโปเลียนต้องถอยทัพ ฤดูหนาวอันโหดร้าย กำลังจะมาเยือนดินแดนแถบรัสเซียในอีกเพียงไม่กี่วัน นโปเลียนที่คาดว่าจะมีความเคลื่อนไหวจากพระเจ้าซาร์ได้ชะลอการถอยทัพไปจนถึงนาทีสุดท้าย
กองทัพฝรั่งเศสได้ถอยทัพอย่างทุลักทุเลไปทางเยอรมนี ในช่วงฤดูหนาวของรัสเซีย ผ่านดินแดนที่เคยเป็นทางผ่านตอนขามาและถูกโจมตีเสียย่อยยับ ในจำนวนทหารเกือบ 500,000 นายที่เข้าร่วมรบ มีเพียงหมื่นกว่านายที่สามารถข้าม
แม่น้ำเบเรซินากลับมาได้ แถมยังถูกกองทัพรัสเซียดักโจมตี ทัพใหญ่ของนโปเลียนต้องถึงกาลล่มสลายเนื่องด้วยไม่รู้จักพื้นที่ดีพอ
หลังจากที่ได้ใจจากข่าวความพ่ายแพ้ของฝรั่งเศสในรัสเซีย กษัตริย์ยุโรปหลายพระองค์ได้แปรภักดิ์จากฝ่ายนโปเลียนและยกทัพมารบกับฝรั่งเศส นโปเลียนซึ่งถูกคนในกองทัพของเขาเองทรยศ ได้พบกับความพ่ายแพ้อย่างสิ้นเชิงที่
สมรภูมิเมืองไลพซิก หรือที่รู้จักในนามของ
สงครามนานาชาติ ซึ่งกองทัพฝรั่งเศส 180,000 นายปะทะกับกองทัพพันธมิตร 300,000 นาย (รัสเซีย ออสเตรีย เยอรมนี
สวีเดน) จอมพล
โจเซฟ แอนโทนี โปเนียโตวสกี เจ้าชายแห่ง
โปแลนด์และพระราชนัดดาของกษัตริย์องค์สุดท้ายของโปแลนด์ ได้สิ้นพระชนม์ลงในการรบครั้งนี้ หลังจากพยายามนำทหารของพระองค์ข้าม
แม่น้ำเอลสเตอร์ มีผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตรวมทั้งสิ้น 100,000 คน
ปฏิบัติการที่คาบสมุทรอีเบเรีย ออสเตรีย และรัสเซีย ในปี
พ.ศ. 2357 (ค.ศ. 1814)
สหราชอาณาจักร รัสเซีย ปรัสเซีย และ
ออสเตรีย ได้ร่วมเป็นพันธมิตร แม้ว่านโปเลียนจะมีชัยอย่างไม่น่าเชื่อในการรบที่
ฌองโปแบร์ และ
มองต์มิไรล์ ด้วยการนำทัพทหารใหม่ขาดประสบการณ์ (
กองทัพมารี-ลุยส์ ที่ตั้งชื่อตาม
มารี-ลุยส์ แห่งออสเตรีย จักรพรรดินีของนโปเลียน) กรุงปารีสถูกตีแตกเมื่อวันที่
31 มีนาคม และเหล่าจอมพลได้บังคับให้นโปเลียนสละราชบัลลังก์
นโปเลียนคิดว่าฝ่ายพันธมิตรจะแยกเขาออกจากจักรพรรดินี
มารี-ลุยส์ และ
นโปเลียนที่ 2 กษัตริย์แห่งโรม พระโอรสของพระองค์ ดังนั้น ในคืนวันที่ 12 และเช้าวันที่
13 เมษายน นโปเลียนได้กินยาพิษไปในปริมาณที่จะปลิดชีพพระองค์เองได้ นั่นคือ
ฝิ่นผสมกับน้ำเล็กน้อย มีคนบอกพระองค์ว่าส่วนผสมดังกล่าวมีพิษมากพอที่จะฆ่าคนได้ถึงสองคน
พระองค์เลือกที่จะฆ่าตัวตายด้วยวิธีนี้เพราะเชื่อว่าศพของพระองค์จะต้องถูกประจานให้คนฝรั่งเศสดู พระองค์ต้องการให้ข้าราชบริพารของพระองค์จำพระพักตร์ที่เรียบเฉยได้ เช่นเดียวกับที่เคยเห็นพระองค์ในสมรภูมิ
หลังจากผ่านพ้นเวลาเที่ยงคืนมาอย่างทุกข์ทรมาน จักรพรรดิก็บ่นว่าส่วนผสมฝิ่นของพระองค์ออกฤทธิ์ช้าเกินไป
พระองค์ได้ประกาศต่อ
อาร์มองด์ ออกุสตัง ลุยส์ เดอ โกลังกูร์ ว่า "
เราตายด้วยความทุกข์ทรมาน เราทุกข์ที่มีรัฐธรรมนูญที่ยืดชีวิตออกไปและทำให้ข้าจบชีพลงช้ากว่าเดิม!"
อาการคลื่นเหียนอาเจียนของนโปเลียนรุนแรงขึ้นทุกทีจนไม่อาจกลั้นอาเจียนไว้ได้อีกต่อมา จนกระทั่งอาเจียนออกมาอย่างรุนแรง พระองค์ทรงทุกข์ทรมานอย่างไม่สิ้นสุดจนกระทั่งนายแพทย์อีวองมาถึง
นโปเลียนได้ขอให้แพทย์ให้ยาพิษอีกขนานเพื่อจะได้สวรรคตเสียที แต่นายแพทย์ปฏิเสธโดยกราบทูลว่าเขาไม่ใช่ฆาตรกรและเขาจะไม่ยอมทำในสิ่งที่ขัดต่อสามัญสำนึกของตนอย่างเด็ดขาด
ความทรมานของจักรพรรดิยังคงดำเนินต่อไป
โกลังกูร์ ออกจากห้องและบอกให้ข้ารับใช้ส่วนพระองค์และข้าราชบริพารฝ่ายในเงียบเสียง นโปเลียนเรียก
โกลังกูร์และบอกว่าพระองค์ยอมตายเสียดีกว่ายอมลงนามในสนธิสัญญา
ยาพิษได้คลายฤทธิ์ลง และพระองค์ก็สามารถดำเนินกิจกรรมตามปกติได้ในที่สุด
ไม่มีใครทราบแน่ชัดว่าเหตุใดองค์จักรพรรดิจึงรอดชีวิตมาได้จากการกลืนฝิ่นเข้าไปในปริมาณขนาดนั้น ไม่กระเพาะของพระองค์ขย้อนออกมา ไม่ก็ยาพิษได้เสื่อมฤทธิ์ลงไปเอง
พระองค์ต้องไปลี้ภัยที่
เกาะเอลบา ตามที่ระบุไว้ใน
สนธิสัญญาฟองเตนโบล ยังทรงดำรงพระยศเป็นจักรพรรดิ แต่ทรงปกครองได้เฉพาะบนเกาะเล็ก ๆ แห่งนี้เท่านั้น
ความพ่ายแพ้ในฝรั่งเศส ที่ประเทศฝรั่งเศส
พระเจ้าลุยส์ที่ 18 ได้ขับไล่
นโปเลียนที่ 2 และขึ้นครองราชย์แทน นโปเลียนเป็นกังวลเกี่ยวกับชะตากรรมของพระมเหสีและโดยเฉพาะอย่างยิ่งของพระโอรสของพระองค์ที่ตกอยู่ในเงื้อมือของพวกออสเตรีย รัฐบาลฝรั่งเศสที่ฝักใฝ่ในระบอบกษัตริย์ปฏิเสธจะจ่ายค่าเลี้ยงดูให้ตามสัญญาในที่สุด และมีข่าวลือว่าเขากำลังจะถูกส่งตัวไปยังเกาะเล็ก ๆ ทางตอนใต้ของ
มหาสมุทรแอตแลนติก ดังนั้น นโปเลียนที่หลบหนีออกจากห้องขังบนเกาะเอลบา ได้ขึ้นสู่ฝั่งบนแผ่นดินฝรั่งเศสใกล้ ๆ กับเมือง
กานส์ เมื่อเดือนมีนาคม ปี
พ.ศ. 2358 (ค.ศ. 1815) กองทัพที่ถูกส่งไปจับกุมตัวเขากลับมา ต่างโห่ร้องต้อนรับเขาเยี่ยงวีรบุรุษตลอดเส้นทางจาก
ชายฝั่งริเวียราฝรั่งเศส ขึ้นมายังเมือง
ลียอง ซึ่งเส้นทางดังกล่าวถูกเรียกว่า
"ถนนสายนโปเลียน" ไปแล้ว จอมพล
มิเชล ไนยผู้ซึ่งได้สาบานต่อหน้า
พระเจ้าหลุยส์ที่ 18ว่าจะนำนโปเลียนกลับมาในกรงเหล็ก ก็รู้สึกโอนอ่อนเข้าหาฝ่ายจักรพรรดิเดิมของตน (หลังที่นโปเลียนเดินอย่างอุกอาจเข้าไปประกาศต่อฝูงชนว่า
"ทหารเเห่งกองทัพที่ 5 ฉันคือจักรพรรดิของพวกเจ้า พวกเจ้าก็รู้จักฉันดีอยู่เเล้วมิใช่หรือ ถ้าหากมีใครในบรรดาของพวกเจ้ามาเพื่อที่จะจับจักรพรรดิของเจ้า ฉันก็อยู่ที่นี่เเล้ว") ทำให้เขากลายเป็นจอมพลคนเดียวที่ถูกจับกุมในข้อหาทรราชย์ หลังจากการฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ครั้งที่สอง นโปเลียนเดินทางถึงกรุงปารีสอย่างง่ายดาย ช่วงเวลา"
คืนสู่อำนาจเป็นเวลาร้อยวัน" เริ่มต้นขึ้น แต่ความล้มเหลวก็เกิดขึ้นซ้ำรอย กองทัพของเขาพ่ายการรบกับอังกฤษและ
ปรัสเซียที่
สมรภูมิวอเตอร์ลู ใน
เบลเยียม เมื่อวันที่
18 มิถุนายน พ.ศ. 2358 จอมพล
กรูชีไม่สามารถต้านทานกองทัพร่วมระหว่างอังกฤษและ
ปรัสเซียได้ เนื่องจากเป็นทัพหลวงที่ยกมา
คืนสู่อำนาจเป็นเวลาร้อยวัน นโปเลียนถูกขัง และถูกอังกฤษส่งตัวไปยัง
เกาะแซงต์เตเเลน ตามบัญชาการของ
เซอร์ฮัดสัน โลว พร้อมกับนายทหารที่ยังจงรักภักดีบางส่วน รวมถึงท่านเคานท์
ลาส กาสด้วย นโปเลียนได้ใช้เวลาบนเกาะซังต์เตเลน อุทิศให้กับการเขียนบันทึกความทรงจำของพระองค์เอง ให้คนรุ่นหลังได้อ่าน ในช่วงครึ่งหลังของเดือนเมษายน ปี
พ.ศ. 2364 (ค.ศ. 1821) พระองค์ได้ทรงเขียนพินัยกรรม และหมายเหตุพินัยกรรมหลายฉบับด้วยพระองค์เอง รวมกว่าสี่สิบหน้าด้วยกัน คำพูดสุดท้ายของพระองค์ก่อนสิ้นใจได้แก่
"ฝรั่งเศส กองทัพ เเม่ทัพ โฌเซฟีน" หรือจากที่บันทึกไว้ใน "จดหมายเหตุเกาะแซงต์เตเเลน" คือ
"...ศีรษะ...กองทัพ...พระเจ้าช่วย!" ในปี
พ.ศ. 2538 (ค.ศ. 1955) จดหมายเหตุของท่านเค้านท์
ลุยส์ มาร์ชองด์ ข้ารับใช้ของนโปเลียนได้ถูกตีพิมพ์ เขาได้เขียนเล่าเหตุการณ์ ช่วงไม่กี่เดือนสุดท้ายก่อนนโปเลียนจะสวรรคต และหลายคนเชื่อว่าพระองค์ถูกลอบวางยาพิษด้วย
สารหนู ในปี
พ.ศ. 2544 (ค.ศ. 2001) ปาสคาล คินท์ แห่งสถาบันกฎหมายเมือง
สตราสบูร์กได้ทำการพิสูจน์ทฤษฎีนี้ ด้วยการศึกษาหาระดับสารหนูในเส้นพระเกศา(ผม)ของนโปเลียนภายหลังจากที่พระองค์สวรรคต ซึ่งก็พบว่ามีสารหนูอยู่เกินกว่าระดับปกติ 7 ถึง 38 เท่า การวิเคราะห์ของนิตยสาร
วิทยาศาสตร์และชีวิต ได้แสดงให้เห็นว่า สามารถพบสารหนูในระดับความเข้มข้นเท่ากันจากตัวอย่างที่เก็บได้มาจากปี
พ.ศ. 2348 พ.ศ. 2357 และ
พ.ศ. 2364 ดังนั้นจึงต้องกล่าวถึง ธรรมเนียมในสมัยนั้นที่นิยมสวมวิกผมพ่นทับด้วยแป้งผง ยิ่งไปกว่านั้น เราอาจเชื่อในการวิเคราะห์ของนักวิจัยชาวสวิสที่บอกว่า นโปเลียนสวรรคตจากโรค
มะเร็งในกระเพาะ แม้ว่าจักรพรรดิจะมีพระวรกายค่อนข้างเจ้าเนื้อก่อนสวรรคต (น้ำหนัก 75.5 ก.ก. ส่วนสูง 167 ซ.ม.) นักวิจัยยังได้สำรวจกางเกงที่นโปเลียนสวมใส่ในสมัยนั้น และสามารถระบุได้ว่าพระองค์มีน้ำหนักลดลงถึง 11 ก.ก. ภายในเวลา 5 เดือนก่อนการสวรรคต สมมติฐานดังกล่าวเคยถูกกล่าวว่าไม่น่าจะเกิดขึ้นได้เนื่องจากนโปเลียนมีพระวรกายใหญ่เกินกว่าที่จะเป็นคนป่วยด้วยโรคมะเร็ง
นโปเลียนได้ขอให้ฝังพระศพของพระองค์ไว้ริมฝั่ง
แม่น้ำเเซน แต่เมื่อพระองค์เสด็จสวรรคตในปี
พ.ศ. 2364 (ค.ศ. 1821) พระศพของพระองค์ได้ถูกปลงที่
เกาะเเซงต์เตเเลน ในปี
พ.ศ. 2383 (ค.ศ. 1840) พระบรมอัฐิได้ถูกนำกลับมายัง
ประเทศฝรั่งเศสด้วยการต้อนรับอย่างสมพระเกียรติ และได้ถูกฝังไว้ที่
หลุมฝังพระบรมศพแห่งแองวาลีดในกรุงปารีส โดยใส่ไว้ในโถที่ทำด้วย
หินเนื้อดอก (อันเป็นของขวัญที่รัสเซียมอบให้แก่
ฝรั่งเศส)
ถูกเนรเทศไปเกาะแซงต์เตเเลน และกำเนิดของตำนาน ชัปตาล: นโปเลียนได้ใช้พระองค์เองเป็นจดหมายเหตุเพื่อทำสงครามกับศัตรู โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับพวกอังกฤษ พระองค์ได้ทรงเขียนบันทึกทุกฉบับด้วยพระองค์เอง สำหรับให้ลงในหนังสือพิมพ์ le Moniteur เพื่อตอบโต้บทวิจารณ์ที่ขมขื่นและข้อกล่าวหาที่ไม่เป็นจริงที่ได้ถูกตีพิมพ์ไว้ในหนังสือพิมพ์อังกฤษ เมื่อพระองค์ได้ทรงตีพิมพ์บันทึกฉบับหนึ่ง พระองค์ทรงเชื่อว่าสามารถโน้มน้ามผู้อ่านได้แล้ว เราคงจำกันได้ว่าบันทึกส่วนใหญ่ไม่ใช่ต้นแบบที่ดีของงานเขียน หรือตัวอย่างที่ดีของวรรณกรรม แต่พระองค์ก็มิได้ทรงตีพิมพ์อะไรที่แสดงให้เห็นถึงบุคลิกของพระองค์ หรือความสามารถที่พระองค์มีเอาไว้เลย
มุมมองร่วมสมัยที่มีต่อนโปเลียน ผลงานของนโปเลียน โบนาปาร์ต 13 ธันวาคม ค.ศ. 1799 (วันที่ 22
เดือนฟรีแมร์ ปีที่ 8 ตามระบบปฏิทินของสาธารณรัฐฝรั่งเศส) มาตราที่ 52 ของ
รัฐธรรมนูญฝรั่งเศส สถาปนา
คณะที่ปรึกษาแห่งรัฐฝรั่งเศส
13 ธันวาคม ค.ศ. 1799 (วันที่ 22 เดือนฟรีแมร์ ปีที่ 8) สถาปนาวุฒิสภาฝรั่งเศส
13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1800 (วันที่ 24
เดือนปลูวิโอส ปีที่ 8) สถาปนา
ธนาคารแห่งชาติฝรั่งเศส 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1800 (วันที่ 28 เดือนปลูวิโอส ปีที่ 8) ก่อตั้งที่ทำการอำเภอ
8 เมษายน ค.ศ. 1802 (วันที่ 18
เดือนแจร์มินาล ปีที่ 10) ลงพระนามร่วมกับ
สมเด็จพระสันตปาปาปีอุสที่ 7 ในความตกลงว่าด้วยเรื่องศาสนาของประเทศ
1 พฤษภาคม ค.ศ. 1802 (วันที่ 11
เดือนฟลอเรอาล ปีที่ 10) กงสุลใหญ่โบนาปาร์ตได้สถาปนาโรงเรียนมัธยมในฝรั่งเศส
19 พฤษภาคม ค.ศ. 1802 (วันที่ 29 เดือนฟลอเรอาล ปีที่ 10) ได้สถาปนาสมาคมเครื่องราชอิศริยาภรณ์แห่งชาติ
24 ธันวาคม ค.ศ. 1802 ก่อตั้งหอการค้า 22 แห่ง
7 เมษายน ค.ศ. 1803 (วันที่ 17 เดือนแฌร์มินาล ปีที่ 11) ได้ริเริ่มระบบเงินฟรังก์แจร์มินาล
21 มีนาคม ค.ศ. 1804 (วันที่ 30
เดือนเวนโตส ปีที่ 12) ประมวลกฎหมายแพ่งได้เริ่มมีผลบังคับใช้
ในช่วงที่ดำรงตำแหน่งกงสุลใหญ่ 18 มีนาคม ค.ศ. 1806 (วันทื่ 21 เดือนแจร์มินาล ปีที่ 9) สถาปนา
คณะที่ปรึกษาพรูดอม 10 พฤษภาคม ค.ศ. 1806 สถาปนา
มหาวิทยาลัยแห่งชาติฝรั่งเศสขึ้นเป็นแห่งแรก (ที่มีรูปแบบใกล้เคียงกับมหาวิทยาลัยในปัจจุบัน เนื่องจาก
มหาวิทยาลัยซอร์บอนน์ก่อตั้งขึ้นมาตั้งแต่ปี
ค.ศ. 1257)
ในปี
ค.ศ. 1806 จักรพรรดินโปเลียนที่ 1 ทรงมีพระราชดำริให้สร้าง
ประตูชัยขึ้นที่
จตุรัสเดอเลตวล 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1807 ทรงรื้อฟื้นระบบ
ศาลสูงของศาสนายิว (ทำให้ชาวยิวสามารถปรับตัวเข้ากับการพำนักอาศัยในจักรวรรดิฝรั่งเศสได้ง่ายขึ้น)
16 กันยายน ค.ศ. 1807 จักรพรรดินโปเลียนที่ 1 ทรงสถาปนา
สำนักงานตรวจเงินแผ่นดินแห่งชาติฝรั่งเศสขึ้น
ในปี
ค.ศ. 1807 นโปเลียนได้มอบหมายให้
อเล็กซองเดรอ เธโอดอร์ บร็องจ์นิอาร์ รับผิดชอบในการก่อสร้าง
ตลาดหุ้นฝรั่งเศสขึ้นในกาลต่อมา
17 มีนาคม ค.ศ. 1808 นโปเลียนทรงมีพระราชดำริโปรดเกล้าให้สร้าง
ระบบสอบไล่มาตรฐานขั้นมัธยมศึกษาแห่งชาติฝรั่งเศสขึ้น
12 มีนาคม ค.ศ. 1810 ทรงมีพระราชดำริโปรดเกล้าให้ตรา
กฎหมายอาญาแห่งชาติฝรั่งเศสขึ้น
ในช่วงที่เป็นจักรพรรดิ ครอบครัว นโปเลียนแต่งงานสองครั้ง :
นโปเลียนยังมีบุตรนอกสมรสอีกอย่างน้อยสองคน ซึ่งทั้งสองคนนั้นต่างก็มีทายาทสืบต่อมา:
และจากแหล่งข้อมูลที่ยังเป็นที่ถกเถียงกัน:
เมื่อวันที่
9 มีนาคม พ.ศ. 2339 (ค.ศ. 1796) (เมื่อครั้งยังเป็นนายพลก่อนออกปฏิบัติการในอียิปต์) ได้เข้าพิธีสมรสกับนาง
โจเซฟีน เดอ โบอาร์เนส์ แม่ม่ายลูกติดชาวฝรั่งเศสเชื้อสายเบเก จาก
หมู่เกาะมาร์ตีนีก ผู้ซึ่งต่อมาได้รับการแต่งตั้งให้เป็นจักรพรรดินีแห่งฝรั่งเศสในพิธีขึ้นครองราชย์ของนโปเลียน เนื่องจากนางมีอายุมากแล้วจึงไม่สามารถมีโอรสธิดาให้กับนโปเลียนได้ ซึ่งการที่องค์จักรพรรดิไร้ซึ่งผู้สืบทอดบัลลังก์ดังกล่าวถูกมองว่าเกี่ยวข้องโดยตรงกับความมั่นคงของจักรวรรดิ การสมรสครั้งนี้จึงจบลงด้วยการหย่าร้าง
เมื่อวันที่
11 มีนาคม พ.ศ. 2353 (ค.ศ. 1810) ได้เข้าพิธีอภิเษกสมรส (โดยการให้เอกอัครราชทูตไปสู่ขอ) กับอาร์คดัชเชส
มารี-หลุยส์ แห่งออสเตรีย เพื่อเป็นการสานสัมพันธไมตรีและหลีกเลี่ยงสงครามกับออสเตรีย อาร์คดัชเชส
มารี-ลุยส์ได้ให้กำเนิดพระราชโอรสหนึ่งพระองต์ ได้แก่
นโปเลียนที่ 2 (ประสูติ
20 มีนาคม พ.ศ. 2354 สิ้นพระชนม์
22 กรกฎาคม พ.ศ. 2375) ทรงได้รับการแต่งตั้งจากนโปเลียนให้ดำรงตำแหน่งกษัตริย์แห่งกรุง
โรม ดยุคแห่ง
ไรช์ชตาดท์ แต่เรามักจะเรียกพระองค์ว่านโปเลียนที่ 2 เสียมากกว่า แม้ว่าพระองค์จะไม่เคยขึ้นเป็นกษัตริย์ปกครองฝรั่งเศสอย่างแท้จริงเลยก็ตาม ถ้าจะว่ากันตามทฤษฎีแล้ว รัชสมัยของพระองค์กินระยะเวลาเพียง 15 วัน ระหว่างวันที่จักรพรรดินโปเลียนที่ 1 ถูกบังคับให้สละพระราชบัลลังก์ครั้งแรก จนกระทั่ง
การฟื้นฟูราชวงศ์บูร์บงในปี พ.ศ. 2357 พระฉายานามว่า
เหยี่ยวน้อย นั้นมาจากบทกวีของ
วิคเตอร์ มารี อูโก ที่ประพันธ์ขึ้นในปี
พ.ศ. 2395 (ค.ศ. 1852)
ท่านเค้านท์
ชาร์ล เลอง (ชาตะ
ค.ศ. 1806 มรณะ
ค.ศ. 1881) บุตรชายของนาง
แคทเทอรีน เอเลนอร์ เดอนูเอลล์ เดอ ลา เปลจเนอ (ชาตะ
ค.ศ. 1787 มรณะ
ค.ศ. 1868)
เค้านท์
ฟลอเรียน โจเซฟ โคโลนนา วาลูวสกา (ชาตะ
4 พฤษภาคม ค.ศ. 1810 มรณะ
27 ตุลาคม ค.ศ. 1868) บุตรชายของเค้าน์เตส
มารี วาลูวสกา (ชาตะ
ค.ศ. 1789 มรณะ
ค.ศ. 1817)
เอมิลลี ลุยส์ มารี ฟร็องซวส โฌซฟีน เปลลาปรา บุตรสาวของฟร็องซัวส-มารี เลอรัว
คาร์ล ยูจัง ฟอน มูห์ลเฟลด์ บุตรชายของวิคตอเรีย โครส์
เอเลน นโปเลโอน โบนาปาร์ต บุตรสาวของเค้าน์เตสมองโตลอง
จูลส์ บาร์เธเลมี-ซังต์-ติแลร์ (ชาตะ
19 สิงหาคม ค.ศ. 1805 มรณะ
24 พฤศจิกายน ค.ศ. 1895) โดยไม่ทราบว่ามารดาของเขาเป็นใคร
พี่น้องของนโปเลียน นโปเลียนที่ 3 (ชารลส์ ลุยส์ นโปเลออง โบนาปาร์ต) หลานชาย ได้ใช้โอกาสจากความมีชื่อเสียงของจักรพรรดินโปเลียนที่ 1 ทำให้เขาได้รับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีแห่งฝรั่งเศส ในช่วง
สาธารณรัฐที่ 2 จากนั้นก็ได้ยึดอำนาจและก่อตั้ง
จักรวรรดิที่ 2 ขึ้น และเป็นจักรพรรดิปกครองฝรั่งเศสภายใต้พระนามว่า
พระเจ้านโปเลียนที่ 3 แห่งฝรั่งเศส ตลอดการครองราชย์ของพระองค์ ได้มีการประกาศใช้กฎหมายทางสังคมและกฎหมายสมัยใหม่จำนวนมาก พระองค์พ่ายแพ้สงครามและยอมมอบตัวให้กับ
ปรัสเซียในปี
พ.ศ. 2413 (ค.ศ. 1870) จากการรบที่
สมรภูมิเซดาน ปิแอร์-นโปเลออง โบนาปาร์ต ชาร์ล ลือเซียง โบนาปาร์ต นักสัตววิทยา หลานชายหญิง มารีเออ โบนาปาร์ต หนังสือชีวประวัติเกี่ยวกับนโปเลียน พ.ศ. 2455 (ค.ศ. 1912) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
Louis Feuillade (
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2470 (ค.ศ. 1927) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
Abel Gance นำแสดงโดย
Albert Dieudonné (
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2472 (ค.ศ. 1929) :
ซังต์เตเลน (
Napoleon auf St. Helena) อำนวยการสร้างโดย
Lupu-Pick นำแสดงโดย
Werner Krauss (
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2477 (ค.ศ. 1934) :
นโปเลียน โบนาปาร์ต อำนวยการสร้างโดย
Abel Gance นำแสดงโดย
Albert Dieudonné (นำภาพยนตร์ในปี
ค.ศ. 1927 มาสร้างใหม่ มีเสียงประกอบ) (
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2478 (ค.ศ. 1935) :
Campo di maggio อำนวยการสร้างโดย
Giovacchino Forzano นำแสดงโดย
Corrado Racca (
อิตาลี)
พ.ศ. 2484 (ค.ศ. 1941) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
Luis César Amadori (
อาร์เจนตินา)
พ.ศ. 2498 (ค.ศ. 1955) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
Sacha Guitry นำแสดงโดย
Daniel Gélin (
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2503 (ค.ศ. 1960) :
เอาชแตร์ลิทซ์ อำนวยการสร้างโดย
Abel Gance นำแสดงโดย
Pierre Mondy (
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2514 (ค.ศ. 1971) :
โบนาปาร์ตกับการปฏิวัติ อำนวยการสร้างโดย
Abel Gance นำแสดงโดย
Albert Dieudonné (นำมาสร้างใหม่จากภาคเดิมเมื่อปี
ค.ศ. 1927 และ
ค.ศ. 1934) (ละครโทรทํศน์ ออกอากาศใน
ฝรั่งเศส)
พ.ศ. 2513 (ค.ศ. 1970) :
วอเตอร์ลู อำนวยการสร้างโดย
Serge Bondartchouk นำแสดงโดย
Rod Steiger (
สหราชอาณาจักร และรัสเซีย)
พ.ศ. 2532 (ค.ศ. 1989) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
András Sólyom นำแสดงโดย
Péter Rudolf (ละครโทรทํศน์ ออกอากาศใน
ฮังการี)
พ.ศ. 2533 (ค.ศ. 1990) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
José Fonseca e Costa,
Eberhard Itzenplitz,
Pierre Lary,
Janusz Majewski,
Krzysztof Zanussi นำแสดงโดย
Jean-François Stévenin (ภาพยนตร์โทรทัศน์ ออกอากาศใน
ฝรั่งเศส โปแลนด์ เบลเยียม แคนาดา)
พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999) :
Pan Tadeusz อำนวยการสร้างโดย
Andrzej Wajda นำแสดงโดย
Henryk Baranowski (
โปแลนด์)
พ.ศ. 2543 (ค.ศ. 2000) :
นโปเลียน อำนวยการสร้างโดย
Yves Simoneau นำแสดงโดย
Christian Clavier (ละครโทรทัศน์ ออกอากาศใน
ฝรั่งเศส เยอรมนี
แคนาดา สหรัฐ และ
สหราชอาณาจักร)
ผู้เข้าแข่งขัน
ภารกิจสุดท้าย - ตอบคำถาม
ยุคเฮอัง ตรงกับ
ซอมบี้สุนัข
ซอมบี้จากเกมเรดซิดเดน
ที่พักกางเต้นท์ของทางสถานนี
เหตุการณ์
วันเกิด
" อันอำนาจใดใดในโลกนี้ ไม่เห็นมีเปรียบปานการศึกษา สร้างคนหาค่ามิได้ในโลกา ขึ้นมาจากคนที่หาค่าไม่ได้ "